ابو القاسم سلطانى
331
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
( 8 * ) - الابنيه . . . ص 299 ( 9 * ) - تت قانون عب ص 355 ( 10 * ) - مخزن الادويه ص 501 Code - 1715 تلخهگل Convolvulus cantabrica L . گياهى است پايا ، كركدار ، غير پيچان از خانواده Convolvulaceae ، ساقه تقريبا چوبى ، محكم و دراز ، برگ سبز ، هر دو سطح پوشيده از كرك ، با رگبرگهاى مشخص ، برگها بيضوى دراز ، نيزهاى در پائين ساقه داراى دمبرگ و برگهاى بالاى ساقه بدون دمبرگ مىباشند . گلها صورتى رنگ به صورت منفرد يا به حالت 3 - 2 تائى به صورت خوشه در فاصله ارديبهشت تا تيرماه در طول انشعابات ساقه ظاهر مىشوند . محل رويش گياه نواحى خشك و سواحل شنى اروپا ، شمال افريقا و جنوب غربى آسيا و در ايران سواحل شمالى : آستارا ، بندر انزلى ، بابلسر ، نوشهر ، منجيل و اطراف تهران مىباشد . گياه داراى كنوولوواين Convoluoline ، كنوولوامين Convolvamine و كنوولامين Convolamine مىباشد . گياه داراى اثر بيحسكننده موضعى و در چشمدرد مىتواند به كار رود . گياه در مركز مشهد زرشكه ناميده مىشود . Code - 1718 ضريع Convolvulus hystrix V . گياهى است از خانواده Convolvulaceae كه پزشكان سنتى تازه و تر آن را شبرق و خشك آن را ضريع ناميده و محل رويش آن را سواحل و زمينهاى شنى به خصوص حجاز ، گل آن را سرخرنگ و طعم آن را تلخ گزارش كردهاند و متذكر شدهاند كه خشك شده آن اثر سمى دارد . گياه فقط بهطور موضعى مصرف مىشده است . بر طبق نظر پزشكان سنتى طبيعت آن گرم و خشك مىباشد و نشستن در جوشانده و يا ريختن پخته شده گياه بر روى عضو در درد مفاصل و شستن بدن با جوشانده آن در گال و اكزما موثر و زخمها را سريعا التيام مىبخشد و بخور آن در زكام بسيار سودمند است . خوردن گياه براى حيوانات مناسب نيست و آنها را لاغر مىكند . منابع : صيدنه عپ 392 ، شرح اسماء م - 372 ، جامع مفردات ج 3 ص 54 ، اختيارات 276 ، تذكره 226 ، مخزن 223 . Code - 1722 مچوقان Convolvulus Mechoacana مچوقان يا مچوكان نام ريشه گياهى است از خانواده Convolvulaceae كه بومى مكزيك مىباشد . گياه داراى ريشههاى زياد و شاخههاى آن گسترده بر روى زمين ، برگ گرد با رگبرگهاى زياد و ميوه آن مانند